Kan Şekeri Neden Düşer?

Kan şekeri, vücudun özellikle beyin ve kaslar için kullandığı temel enerji kaynaklarından biridir. Kan glikoz düzeyinin normalin altına inmesine hipoglisemi adı verilir. Peki, kan şekeri neden düşer? Uzun süre aç kalmak, öğün atlamak, diyabet ilaçlarını yanlış dozda kullanmak, yoğun egzersiz yapmak ve alkol tüketmek en sık görülen nedenler arasındadır.

Kan şekeri düşüklüğü erken fark edildiğinde çoğu zaman hızlıca kontrol altına alınabilir. Ancak ciddi hipoglisemi; bilinç bulanıklığı, nöbet ve bayılma gibi hayati risk oluşturabilecek sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle belirtileri tanımak ve doğru müdahaleyi bilmek önemlidir.

Kan şekeri düşüklüğü nedir?

Genellikle kan glikozunun 70 mg/dL’nin altına düşmesi hipoglisemi açısından dikkate alınır. Bununla birlikte bazı kişilerde belirtiler daha yüksek değerlerde, bazı kişilerde ise daha düşük değerlerde ortaya çıkabilir. Özellikle uzun süredir yüksek kan şekeriyle yaşayan kişilerde, glikoz seviyesinin hızlı düşmesi de hipoglisemi benzeri şikâyetlere neden olabilir.

Kan şekeri düştüğünde vücut, glikoz seviyesini yükseltmek için adrenalin ve kortizol gibi hormonları salgılar. Bu nedenle ilk belirtiler arasında titreme, terleme ve çarpıntı görülür. Kan şekeri daha da düştüğünde beyin yeterli enerji alamaz ve zihinsel işlevlerde bozulma meydana gelebilir.

Kan şekeri neden düşer?

1. Uzun süre aç kalmak veya öğün atlamak

Yeterli ve düzenli beslenmemek, özellikle karbonhidrat içeren öğünleri atlamak, kan şekerinin düşmesine neden olabilir. Kahvaltı yapmamak, yoğun çalışma temposunda öğle yemeğini geciktirmek veya akşam yemeğini çok geç yemek bu duruma yol açabilir.

Özellikle diyabet ilacı ya da insülin kullanan kişilerin öğün atlaması daha risklidir. Çünkü alınan ilaç, vücuda besinle birlikte glikoz girişi olmadan da kan şekerini düşürmeye devam edebilir.

2. Diyabet ilaçlarının veya insülinin fazla kullanılması

Diyabet tedavisinde kullanılan insülin ve bazı ilaçlar kan şekerini düşürür. İlacın önerilenden yüksek dozda alınması, yanlış zamanda kullanılması veya öğünle ilaç arasındaki dengenin bozulması hipoglisemiye neden olabilir.

Aşağıdaki durumlar diyabetli kişilerde kan şekeri düşüklüğü riskini artırabilir:

• İnsülin dozunu doktor önerisi dışında artırmak
• İlaç aldıktan sonra öğün tüketmemek
• İlaç saatlerini karıştırmak
• Hastalık veya iştahsızlık nedeniyle daha az yemek
• Böbrek ya da karaciğer işlevlerinde değişiklik olması

3. Yoğun veya uzun süreli egzersiz yapmak

Fiziksel aktivite sırasında kaslar daha fazla glikoz kullanır. Normalden daha uzun veya yoğun egzersiz yapmak, egzersiz öncesinde yeterli beslenmemek ve sonrasında uygun bir öğün tüketmemek kan şekerinin düşmesine yol açabilir.

Egzersize bağlı hipoglisemi yalnızca aktivite sırasında değil, egzersizden birkaç saat sonra da görülebilir. Özellikle insülin kullanan kişilerin egzersiz öncesi ve sonrası kan şekeri takibini sağlık profesyonelinin önerileri doğrultusunda yapması gerekir.

4. Alkol tüketimi

Alkol, karaciğerin kana glikoz vermesini azaltabilir. Bu nedenle özellikle aç karnına veya fazla miktarda alkol tüketildiğinde kan şekeri düşebilir. Alkolün etkisi tüketimden birkaç saat sonra da devam edebilir.

Diyabeti olan kişilerin alkol tüketimi konusunda doktorlarına danışması ve alkolü öğün yerine kullanmaması önemlidir. Alkol alındığında ortaya çıkan sersemlik, konuşma bozukluğu ve davranış değişiklikleri hipoglisemi belirtileriyle karışabilir.

5. Düzensiz ve yetersiz beslenme

Gün içinde çok az yemek, yalnızca basit şeker içeren gıdalarla beslenmek veya protein, lif ve kompleks karbonhidratları yeterince tüketmemek kan şekeri dalgalanmalarına neden olabilir. Şekerli bir yiyecek kan şekerini kısa sürede yükseltse de sonrasında hızlı bir düşüş görülebilir.

Daha dengeli bir beslenme düzeni için sebze, tam tahıl, baklagil, protein kaynakları ve sağlıklı yağların uygun porsiyonlarda tüketilmesi faydalı olabilir. Kişiye özel beslenme planı için diyetisyen desteği alınmalıdır.

6. Reaktif hipoglisemi

Reaktif hipoglisemi, özellikle karbonhidrat ağırlıklı bir öğünden birkaç saat sonra kan şekerinin düşmesiyle ortaya çıkabilir. Bu durumda yemek sonrasında insülin yanıtı fazla olabilir ve glikoz düzeyi normalin altına inebilir.

Yemekten sonra titreme, terleme, açlık hissi, halsizlik veya çarpıntı yaşayan kişilerin şikâyetlerini ve hangi yiyeceklerden sonra ortaya çıktığını not etmesi tanı sürecine yardımcı olabilir.

7. Bazı hastalıklar ve hormonal sorunlar

Kan şekeri düşüklüğü daha nadiren bazı sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir. Böbrek veya karaciğer hastalıkları, böbreküstü bezi yetersizliği, hipofiz beziyle ilgili sorunlar ve insülin salgılayan nadir tümörler bu nedenler arasında yer alabilir.

Tekrarlayan, açıklanamayan veya gece ortaya çıkan hipoglisemi ataklarında altta yatan nedenin araştırılması gerekir. Kan şekeri düşüklüğü diyabeti olmayan kişilerde de görülüyorsa doktora başvurulmalıdır.

Kan şekeri düşünce hangi belirtiler görülür?

Hipoglisemi belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Kan şekeri daha hızlı düştüğünde şikâyetler daha belirgin ve ağır olabilir.

• Titreme
• Soğuk terleme
• Çarpıntı
• Yoğun açlık hissi
• Halsizlik ve yorgunluk
• Baş dönmesi
• Baş ağrısı
• Sinirlilik veya huzursuzluk
• Dikkat dağınıklığı
• Bulanık görme
• Konuşma güçlüğü
• Sersemlik ve bilinç bulanıklığı
• Nöbet veya bayılma

Bu değerler genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişinin kullandığı ilaçlar, diyabet süresi, yaş ve genel sağlık durumu belirtilerin değerlendirilmesini etkileyebilir.

Kan şekeri düşünce ne yapılır?

Kişi bilinci açık ve güvenli şekilde yutabiliyorsa hızlı emilen karbonhidrat tüketebilir. Yaygın olarak kullanılan yaklaşım, yaklaşık 15 gram hızlı emilen karbonhidrat almak ve yaklaşık 15 dakika sonra kan şekerini yeniden kontrol etmektir.

Örneğin hızlı emilen karbonhidrat kaynakları şunlar olabilir:

• Glukoz tabletleri
• Ölçülü miktarda meyve suyu
• Normal, yani şekersiz olmayan gazlı içecekten küçük bir porsiyon
• Doktor veya diyabet hemşiresinin önerdiği uygun bir karbonhidrat kaynağı

Kan şekeri hâlâ düşükse veya belirtiler devam ediyorsa sağlık profesyonelinin önerdiği şekilde işlem tekrarlanabilir. Kan şekeri düzeldikten sonra bir sonraki ana öğüne uzun süre varsa, daha uzun süre enerji sağlayacak küçük bir ara öğün gerekebilir.

Bilinç kapalıysa ne yapılmalı?

Bilinci kapalı, nöbet geçiren veya güvenli şekilde yutamayan kişiye ağızdan yiyecek, içecek ya da ilaç verilmemelidir. Bu durum boğulma riskine yol açabilir.

• Derhal 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
• Kişi yan yatırılmalı ve yalnız bırakılmamalıdır.
• Varsa ve kullanımı sağlık ekibi tarafından öğretilmişse glukagon uygulanabilir.
• Kişinin nefes alıp almadığı kontrol edilmelidir.

Şiddetli hipoglisemi acil bir durumdur. Kişi kendine geldikten sonra bile olayın nedeni mutlaka sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.

Gece kan şekeri neden düşer?

Gece hipoglisemisi; akşam öğününün yetersiz olması, yatmadan önce yapılan yoğun egzersiz, alkol tüketimi veya insülin ve diğer diyabet ilaçlarının etkisiyle ortaya çıkabilir. Gece terleme, kabus görme, huzursuz uyuma, sabah baş ağrısı veya uyanınca belirgin yorgunluk gece kan şekeri düşüklüğünün işaretleri olabilir.

Diyabeti olan kişiler gece hipoglisemisinden şüpheleniyorsa kan şekeri ölçümlerini kaydetmeli ve tedavi planını kendi kendine değiştirmeden doktoruyla görüşmelidir.

Kan şekeri düşüklüğü nasıl önlenir?

• Öğünleri mümkün olduğunca düzenli tüketin.
• Diyabet ilaçlarını ve insülini yalnızca reçete edilen dozda kullanın.
• Egzersiz öncesi ve sonrası beslenme konusunda sağlık ekibinizden öneri alın.
• Uzun süreli veya yoğun aktivitelerde yanınızda hızlı emilen karbonhidrat bulundurun.
• Alkolü aç karnına tüketmeyin ve alkol kullanımı konusunda doktorunuza danışın.
• Kan şekeri ölçümlerini, belirtileri ve tüketilen yiyecekleri not edin.
• Yakınlarınızı hipoglisemi belirtileri ve acil durumda yapılması gerekenler hakkında bilgilendirin.
• Diyabet kimliği veya acil durum bilgisi taşıyın.

Hangi durumlarda doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme alınmalıdır:

• Diyabetiniz olmadığı hâlde kan şekeriniz sık sık düşüyorsa
• Hipoglisemi atakları tekrarlıyorsa
• Kan şekeri düşüklüğü gece ortaya çıkıyorsa
• Bayılma, nöbet veya ciddi bilinç bulanıklığı yaşandıysa
• İlaç veya insülin kullanımından sonra sık sık düşük değerler ölçülüyorsa
• Kan şekeri düşüklüğünün nedeni belirlenemiyorsa

Önemli: Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve doktor muayenesinin yerine geçmez. Kan şekeri düşüklüğü yaşıyorsanız, özellikle diyabet ilacı veya insülin kullanıyorsanız, tedavinizi kendi kendinize değiştirmeden doktorunuza başvurun.